Geen testament aanwezig? Dit is wat u moet weten

Als er iemand is overleden, hoe komt u dan te weten of deze persoon een testament had? U kunt dit (laten) opvragen bij het Centraal Testamentenregister. U kunt dan te horen krijgen dat de persoon in kwestie geen testament had. We bespreken hier hoe u dan weet of u erfgenaam bent en zo ja, wat er dan op u afkomt.

Wie erven er

Als iemand overlijdt en er is geen testament, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. De wet kent vijf categorieën.

De echtgenoot / geregistreerd partner en de kinderen.
Ouders, broers en zussen.

Als de broers of zussen er niet meer zijn, gaat de erfenis over op hun kinderen.

Grootouders
Overgrootouders
De Staat

Als er niemand (meer in leven) is uit een categorie, komen de personen uit de volgende categorie aan bod.

Het kan ook zijn dat er wel familie is in een categorie, maar dat zij de erfenis niet willen (verwerpen van de erfenis). Ook dan komen de personen in de volgende categorie in aanmerking.

U bent erfgenaam, dat betekent dat u een deel van de nalatenschap van de overledene erft. Erven is geen verplichting. U krijgt een keuze voorgelegd: wilt u de nalatenschap:

verwerpen
zuiver aanvaarden
beneficiair aanvaarden

U kunt deze keuze emotioneel maken. U verwerpt of weigert de erfenis bijvoorbeeld, omdat uw relatie met uw familielid ijzig was. Het is daarnaast ook aan te raden om de financiële kant van de zaak te bekijken. Want, hoe groot is de erfenis en blijft er wel iets over om te erven?

Verwerpen

Wat is verwerpen

Een nalatenschap bestaat uit bezittingen, maar kan ook uit schulden bestaan. De schulden moeten eerst betaald worden. Als er dan nog iets overblijft, gaat dit naar de erfgenamen. Als er schulden overblijven, kan het voor u verstandig zijn de erfenis te verwerpen. U bent dan niet verantwoordelijk voor de afbetaling van de schulden.

Hoe kunt u verwerpen

Hoe verwerpt u de erfenis? U legt een schriftelijke verklaring bij de rechtbank af. U kunt dit ook door de notaris laten doen. Als er samen met u nog andere erfgenamen zijn die ook verwerpen, kunnen jullie samen een verklaring bij de rechtbank indienen. U bent in dat geval goedkoper uit.

Redenen om te verwerpen

Er kunnen behalve financiële redenen ook andere redenen zijn om de erfenis te verwerpen. Als u de erfenis van een van uw ouders heeft verworpen, kunt u nog wel aanspraak maken op uw legitieme portie. De legitieme portie is in principe de helft van het erfdeel waarop u als kind recht heeft. U moet binnen vijf jaar na overlijden van de desbetreffende ouder aanspraak maken op uw legitieme portie, want anders verloopt uw recht.

Zuiver aanvaarden

U kunt de nalatenschap ook direct zuiver aanvaarden. Dit betekent dat u zegt: Ik wil sowieso erven, ongeacht of er schulden of bezittingen overblijven.

Let u wel op! Er zijn ook andere manieren om bewust of onbewust de nalatenschap zuiver te aanvaarden. Als u bijvoorbeeld spullen uit de erfenis verkoopt of openstaande rekeningen betaalt, aanvaardt u volgens de wet de erfenis ook zuiver.

Bekijk voor meer over dit thema het artikel: ‘Opruimen inboedel overledene: zuivere aanvaarding?’

Beneficiair aanvaarden

Een middenweg is het beneficiair aanvaarden van de nalatenschap. Wat u hier mee zegt is: ik stel mijn beslissing om te verwerpen of volledig te aanvaarden nog even uit. U mag nu afwachten wat er uit de boedelbeschrijving komt: blijven er schulden over of zijn er nog bezittingen te verdelen? Met beneficiair aanvaarden mag u later namelijk alsnog de erfenis weigeren of aanvaarden.

Wachten op de boedelbeschrijving

Binnen drie maanden moet u aan de rechtbank (waar de woonplaats van de overledene onder valt) hebben doorgegeven of u de erfenis wilt aanvaarden of niet. Als het nog niet duidelijk voor u is of de erfenis een positief eindsaldo heeft, kunt u natuurlijk altijd beneficiair aanvaarden.

De erfgenamen zijn verantwoordelijk voor het opstellen van de boedelbeschrijving. Jullie kunnen samen iemand aanwijzen als executeur. Soms is er in het testament al een executeur aangewezen. Deze persoon mag dan namens jullie de nalatenschap afhandelen. Hij of zij maakt dan ook een boedelbeschrijving. Hieruit zal blijken hoeveel schulden er zijn en hoeveel bezittingen, en waaruit deze bestaan.

Hoe u uw persoonlijke keuze doorgeeft

Of u nu verwerpt, zuiver aanvaardt of beneficiair aanvaardt, u moet uw keuze doorgeven aan de rechtbank. U heeft hiervoor drie dingen nodig:

Een ingevuld formulier: Verklaring nalatenschap meerderjarigen;
Een kopie van uw geldige identiteitsbewijs;
Een kopie van de overlijdensakte.

U kunt nu twee dingen doen om alle documenten in te dienen bij de rechtbank.

U stuurt alle drie de documenten naar de rechtbank in de woonplaats waar de overledene het laatst heeft gewoond.
U geeft de documenten persoonlijk af bij de informatiebalie van de rechtbank in de woonplaats waar de overledene het laatst heeft gewoond.

Adresgegevens vindt u op de website van De Rechtspraak.

Hoe u de keuze van de groep doorgeeft

Als u met meerdere meerderjarige erfgenamen dezelfde keuze maakt, is het financieel gunstiger om eenmalig namens u allen de keuze bij de rechtbank in te dienen. Een erfgenaam kan namens de anderen het formulier ‘Verklaring nalatenschap voor meerderjarigen’ indienen. De anderen moeten wel een machtiging geven. Hoe ze dat kunnen doen, staat op de website van De Rechtspraak.

Andere situaties

In een aantal situaties gaat het anders; als u

een keuze maakt namens een minderjarige;
onder bewind staat;
onder curatele staat;
in de Wsnp zit (wet schuldsanering);
erft van iemand uit het buitenland.

Voor specifieke informatie over wat u in deze gevallen moet doen, kunt u de website van De Rechtspraak raadplegen. Hierop ziet u welke documenten u moet aanleveren en waar en hoe u dat doet.

Erfbelasting betalen

Als er geen executeur is, moet u als erfgenaam zelf de aangifte voor erfbelasting doen. U krijgt als erfgenaam (zonder de aanwezigheid van een executeur) een aangiftebrief van de Belastingdienst. Hierin staat voor welke datum uw aangifte binnen moet zijn. U moet op tijd de aangifte invullen! Ook als u nog niet exact weet hoe groot uw erfenis zal uitvallen. Dan kunt u een voorlopige aangifte invullen. Zo voorkomt u dat u rente moet betalen.

Op de website van de Belastingdienst kunt u uw belastingaangifte doen. Informatie over en het formulier voor de aanslag voorlopige erfbelasting vindt u hier.

Erven in het buitenland

Binnen de Europese Unie

Erven in het buitenland kan gaan om verschillende situaties:

de erflater (de overledene) heeft in meerdere landen bezit;
de erfgenamen wonen in verschillende landen;
de erflater heeft een nationaliteit van een land waar hij niet woont;
de erflater heeft een testament in het buitenland laten maken.

Als er geen testament is, gelden de regels van erfrecht van het land waar de overledene woonde. Hoewel hij fysiek ook ergens anders kon verblijven op het moment van overlijden, gaat het er bijvoorbeeld om waar hij een huis had, waar hij zijn bankzaken regelde of zijn post ontving.

Voor de executeur

Bent u executeur die de nalatenschap mag afhandelen en spreidt deze nalatenschap zich uit over meerdere landen binnen de Europese Unie? Dan heeft u een Europese Erfrechtverklaring nodig. Hiermee kunt u terecht in de verschillende landen waar de erfenis over verspreid is. U kunt deze verklaring bij de notaris aanvragen.

Buiten de Europese Unie

We bespreken hier kort deze drie situaties:

De erflater heeft een buitenlandse nationaliteit en woont in Nederland
De erflater heeft een Nederlandse nationaliteit en woont in Nederland
De erflater woont niet in Nederland

Buitenlander in Nederland

Als de erflater een buitenlandse nationaliteit had en in Nederland woonde, gaat het om de vraag: hoe lang woonde hij al in Nederland? Als hij korter dan vijf jaar in Nederland woonde, geldt het erfrecht van zijn eigen land. Als hij langer dan vijf jaar in Nederland woonde, geldt het erfrecht van Nederland.

Nederlander in Nederland

Een Nederlander die in Nederland woont kan ook bezittingen hebben in het buitenland. Naar wie gaat dan de erfbelasting, naar Nederland of het desbetreffende andere land? Of betalen de erfgenamen in Nederland dubbel?

Nederland heeft met een aantal landen specifieke verdragen gesloten om dubbele heffing van erfbelasting te voorkomen. Voor landen waarmee geen verdrag is, geldt in Nederland het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001, waarvan hoofdstuk V gaat over de erfbelasting. “In dit besluit staat hoe Nederland dubbele belasting voorkomt als er geen belastingverdrag is”, aldus de Rijksoverheid. “De Belastingverdragen of het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001 bepalen welk land over welke inkomsten belasting mag heffen.”

Wilt u weten hoe u uw belasting moet invullen, lees dan de instructie op de website van de Rijksoverheid.

Nederlander in het buitenland

Woonde een Nederlander langer dan vijf jaar in het buitenland, dan gelden de erfrechtregels van dat land. Woonde hij korter dan vijf jaar in dat land, dan gelden de Nederlandse erfrechtregels.