Onterfd, en nu? Uw rechten op een erfdeel

Bent u onterfd of heeft u het vermoeden dat u wordt onterfd? Ook dan kunt u in veel gevallen nog aanspraak maken op een deel van de nalatenschap. Op deze pagina leest u welke rechten een onterfd kind heeft, welke termijn daarbij geldt en wat u kunt doen als de erfgenamen of de executeur u geen informatie geven.

Heeft een onterfd kind nog rechten?

Wettelijk gezien is het niet mogelijk om kinderen volledig te onterven. Een kind dat is onterfd heeft geen recht meer op het kindsdeel van de erfenis, maar wel op de legitieme portie. De legitieme portie is de helft van het erfdeel dat een erfgenaam ontvangt. Zijn er bijvoorbeeld drie erfgenamen, dan zou u zonder onterving een derde deel van de nalatenschap ontvangen. Omdat u onterfd bent, heeft u recht op de helft daarvan, oftewel een zesde deel.

Na 2003 is een legitimaris (degene die recht heeft op een legitieme portie) geen erfgenaam meer, maar enkel en alleen schuldeiser van de nalatenschap. Waar een kindsdeel uit het totale vermogen bestaat, inclusief goederen, is de legitieme portie altijd een geldbedrag. Een onterfd kind maakt dus geen aanspraak meer op de inboedel of andere spullen en zit niet aan tafel bij de verdeling van de nalatenschap.

De hoogte van uw legitieme portie hangt af van de legitimaire massa: de omvang van de nalatenschap op de overlijdensdatum, vermeerderd met de giften die de erflater tijdens zijn leven heeft gedaan. Daardoor kan de legitieme portie in sommige gevallen zelfs hoger uitvallen dan het erfdeel van een gewone erfgenaam. Lees de volledige uitleg en rekenvoorbeelden op de pagina legitieme portie.

De vervaltermijn van vijf jaar

Het belangrijkste aandachtspunt is de vervaltermijn van vijf jaar. Een onterfd kind van een ouder die na 2003 overleed, moet binnen vijf jaar een beroep doen op de legitieme portie. Het maakt daarbij niet uit of u op de hoogte was van het overlijden. Komt u er pas na acht jaar achter, dan heeft u nergens meer recht op. Is uw vader of moeder vóór 2003 overleden, dan bent u ook erfgenaam en geldt deze vervaltermijn van vijf jaar niet.

Het is daarom verstandig om direct een beroep te doen op het legitieme erfdeel, ook als dat pas opeisbaar is wanneer de langstlevende ouder komt te overlijden. In de praktijk komt het vaak voor dat een onterfd kind zich pas na drie of vier jaar meldt, of zelfs enkele dagen voordat de termijn van vijf jaar verstrijkt.

Recht op inzage (artikel 4:78 BW)

Een tweede punt waar onterfde kinderen tegenaan lopen, is de onwil van de andere erfgenamen of de executeur om de juiste informatie te verschaffen. Het Burgerlijk Wetboek bepaalt in artikel 4:78 dat het onterfde kind recht heeft op inzage en afschrift van alle bescheiden die nodig zijn om de hoogte van de legitieme portie te kunnen bepalen.

U mag bijvoorbeeld de bankafschriften tot vijf of zeven jaar voor de overlijdensdatum inzien om na te gaan of de overledene tijdens het leven giften heeft gedaan. Die giften moeten namelijk bij het saldo van de nalatenschap worden opgeteld, en over dat gezamenlijke saldo wordt de legitieme portie berekend. Als een executeur in het testament is benoemd, stelt deze zich soms op het standpunt dat hij alleen informatie hoeft te geven die hem op de overlijdensdatum bekend was. Dat is niet juist: kunt u aannemelijk maken dat er giften zijn gedaan, dan is de executeur verplicht inzage te geven in alle bankafschriften tot zeven jaar voor het overlijden. Diezelfde plicht hebben de erfgenamen als er geen executeur is benoemd.

Wat kunt u doen: kort geding en vervangende machtiging

Weigeren de executeur of de erfgenamen de benodigde informatie te verstrekken, dan is het verstandig om direct een kort geding aan te spannen en de gegevens op te eisen op straffe van een dwangsom. Zo kunt u op korte termijn toch inzage krijgen in de omvang van de nalatenschap en de mogelijke giften die zijn gedaan.

Ook is het mogelijk om aan de voorzieningenrechter een vervangende machtiging te vragen. Daarmee kan het onterfde kind zelf banken, de Belastingdienst of andere financiële instellingen verzoeken om bijvoorbeeld bankafschriften, belastingaangiften of aanslagen vrij te geven.

Voor een kort geding moet er sprake zijn van een spoedeisend belang. Dat wordt al snel aangenomen wanneer aannemelijk is dat de informatie dringend nodig is, omdat een bodemprocedure lang kan duren en banken bankafschriften maximaal zeven jaar bewaren. De rechtbank Rotterdam bepaalde op 14 september 2018 zelfs dat een vordering in kort geding al kan worden beoordeeld als het onterfde kind aannemelijk maakt dat het een vordering heeft op een erfgenaam die giften heeft ontvangen.

Twijfelt u of u recht heeft op een deel van de erfenis? Met de quickscan kindsdeel ontdekt u snel wat uw mogelijkheden zijn. Wilt u een testament aanvechten, lees dan meer over het aanvechten van een testament. De juridische achtergrond bij onterving leest u in het kennisbankartikel over uw recht op een erfdeel.

Veelgestelde vragen